Categories: Bilim

1800’lü yılların başında çiçek aşısını öbür ülkelere taşımak için kullanılan tartışmalı formül: The Balmis Expedition…

1700’lerde çiçek hastalığı, özellikle enfeksiyonun kolay yayıldığı kalabalık şehirlerde çok yaygındı. Tedavisi yoktu. O sırada bununla başa çıkmak için geliştirilen tek yöntem, hafif bir enfeksiyon gelişmesini ve ardından hastanın bağışıklık geliştirmesini ummaktı. Bu amaçla variolasyon olarak bilinen küçük bir doz çiçek hastalığı irini, kasıtlı olarak insanlara bulaştırılıyordu.

Sonra Edward Jenner, sütçü kızların sığır çiçeği hastalığından bulaşan enfeksiyon nedeniyle çiçek hastalığına karşı bağışık olduğu söylentilerini duydu ve hastalarından biri bu hastalıkla geldiğinde bir test yaptı. Bir sütçü kız olan Sarah Nelmes, Jenner’ın bazı çocuklara kasıtlı olarak bulaştırmak için kullanabileceği aktif bir sığır çiçeği enfeksiyonu ile ona geldi. O da 8 yaşındaki oğluna çiçek hastalığı bulaştırmadan önce sığır çiçeği bulaştırdı; söylentilerin gerçek olduğunu kanıtladı.

Günümüzde muhtemelen tüm etik kurulları tarafından reddedilecek olan birkaç denemenin sonrasında dünyanın ilk aşısı ortaya çıktı.

COVID-19 salgınında karşılaştığımız zorluklarla karşı karşıya kaldılar, dünyanın çoğu hastalıkla mücadele ediyor ve aşılara ihtiyaç duyuyordu. Ancak aşıların taşınması için küresel bir işbirliğinin gerçekleşmesi bir asırdan fazla zaman alacaktı. Bu yüzden bazı ülkeler kendi çözümlerini üretmeye çalıştı. Böylece tarihteki ilk uluslararası sağlık programı haline gelen ve diğer ülkelere aşı sağlamaya yönelik bir girişim ortaya çıktı: The Balmis Expedition.

The Balmis Expedition: Yetimlerle aşı taşıma programı

Wikipedia

1803’te İspanya Kralı IV. Charles, Amerika’daki uzak İspanyol kolonilerine, kolonilerin kendi aşı programlarına başlamaları için gerekli bilgi ve kaynaklarla birlikte ücretsiz aşılar göndermeye karar verdi. Çiçek hastalığından kişisel olarak etkilenmiş ve birkaç aile üyesini hastalıktan kaybetmişti.

Sorun, sığır çiçeği iltihabının sadece birkaç gün canlı kalabilmesiydi. Amerika’ya vardıklarında, örnekler işe yaramaz olacaktı. Ekip, yol boyunca enfeksiyonlarını koruyarak inekleri kolonilere taşımayı önerdi, ancak bu, hayvanları taşımanın zorluğu nedeniyle reddedildi. Daha sonra, hastalığı taşımanın etik açıdan çok daha sorunlu olsa da daha etkili bir yolunu buldular: Hastalık, yetimlerle taşınacaktı.

O zamanlar dünyada çok sayıda yetim çocuk bulmak mümkündü; yani “kaynak” bulmak bir sorun oluşturmuyordu. Gemi, yaşları 3-9 arasında olan 22 yetim çocuğu aldı ve iki çocuğu enfekte ederek enfeksiyonu canlı tuttu. Ardından püstüllerindeki irini kullanarak iki çocuğa daha bulaştırdı. Gidecekleri yere vardıklarında, yerel ailelere çocuklarına hastalığı bulaştırmaları, hastalığı canlı tutmaları ve insanları çok daha ölümcül çiçek hastalığına karşı aşılamaya hazır olmaları için para ödediler.

Keşfin etik olarak ciddi bir şekilde sorgulanabileceği kesin olmasına rağmen, hastalığı yetimlerde saklamak ve sonra onları hastayken olağanüstü derecede dalgalı bir yolculuğa gönderme yöntemi muhtemelen sayısız hayat kurtardı.

Kaynak:  Chip

Ulaş Utku Bozdoğan

Teknoloji alanındaki güncel gelişmeleri titizlikle takip edip bu konuda derinlemesine analizler sunan bir yazar. bilgi teknolojileri, yapay zeka, mobil teknolojiler ve dijital trendler gibi konularda geniş bir bilgi birikimine sahip. Teknolojinin hızla değişen dünyasındaki yenilikleri sade ve anlaşılır bir dille aktarma çalışır. Teknolojinin getirdiği dönüşümleri yakından izleyen ve bu konudaki görüşlerini etkileyici bir şekilde paylaşan Ulaş Utku Bozdoğan, teknoloji haberleri alanında önemli bir ses haline gelir :)

Share
Published by
Ulaş Utku Bozdoğan

Recent Posts

Amazon’un Yeni Sesli Yapay Zeka Modeli: Nova Sonic

Amazon'un yeni sesli yapay zeka modeli Nova Sonic ile tanışın! Akıllı ve etkileyici özellikleriyle hayatınızı…

4 saat ago

Microsoft’un Yeni Copilot Vision Özelliği ile Windows 11 Deneyimi

Microsoft'un yeni Copilot Vision özelliği ile Windows 11 deneyiminizi geliştirin. Yenilikçi özelliklerle verimliliğinizi artırın.

4 saat ago

Yapay Zekâ ile İlgili Endişeler ve Toplumun Bakış Açısı

Yapay zekâ ile ilgili endişeleri ve toplumun bu teknolojiye bakış açısını derinlemesine keşfedin. Gelecekte bizi…

4 saat ago

iPhone 17 Pro Modellerinde Çiftli Video Kaydı Özelliği

iPhone 17 Pro modellerinde çiftli video kaydı özelliği ile göz alıcı görüntüler kaydedin. Yeni nesil…

4 saat ago

Mart 2025’te PSN Üzerinden En Çok Satan Oyunlar

Mart 2025'te PSN üzerinden en çok satan oyunlar listesiyle oyun dünyasındaki trendleri keşfedin. Favori oyunlarınızı…

5 saat ago

Togg T10X’te Fiyat Artışı ve Vergi Dilimi Değişikliği

Togg T10X' te fiyat artışı ve vergi dilimi değişikliğini keşfedin. Yeni fiyatlar ve etkileri hakkında…

5 saat ago