Perşembe, Şubat 22, 2024
Ana SayfaBilimDışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki...

Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden?

Dönem dönem sosyal medyada insanların saçlarının diken diken olduğu videoları görüyoruz. Saçların bir anda havalanması şaşkınlık ve komik bir durum yaratırken ne olduğunu anlamıyor olabilirsiniz. Başınıza geldiyse yapacakları biliyor olabilirsiniz ama hâlâ böyle bir durum ile karşılaşmadıysanız kendinizi şanslı sayabilirsiniz.

Saç ve vücut tüylerinin havalanmasının yıldırım ile bağlantısı nedir, nasıl bir anda saçlarımız uçacak gibi oluyor ve uyuşukluk hissediyoruz diye merak ediyorsanız sizi böyle alalım. Statik elektrikten başlayıp yıldırımla bu durumun bağlantısından sonra yıldırımdan nasıl korunacağınızı da açıkladık.

İlk olarak örnek bir olayın yaşandığı şu videoyu izleyelim.

Öncelikle “Statik elektrik nedir?” ile başlayalım ki yıldırımla bağlantıyı daha kolay kuralım.

Ulaş Utku Bozdoğan: Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden? 1

Aslında hepimiz statik elektrik durumunu günlük hayatımızda sıklıkla yaşıyoruz. Kazak giyerken saçımızın elektriklenmesi ya da plastik bir tarağın saçımızı çekmesi hatta özellikle çocuklarda daha sık gördüğümüz kaydıraktan kayarken saçlarının elektriklenmesi statik elektriğin bariz örneklerinden.

Maddeler içerisindeki atomların pozitif ve negatif yükleri bulunur ve bu yükler birbirine eşittir. Pozitif ve negatif yüklerin birbirinden ayrılması durumunda ise statik elektrik ortaya çıkar. İki maddenin temasında bir tarafta aşırı pozitif, diğer tarafta ise negatif yük bırakılır. Maddelerin birbirinden ayrılması durumunda bir tarafta elektron fazlalığı, diğer tarafta elektron azlığı oluşur. Bu durumda da iki ayrı yük birbirini çekip yalıtkan hava boyunca kıvılcım yaparak yük boşaltmak isterler.

Potansiyel farkı az olan durumlarda -kazak ve saç örneği gibi- herhangi bir tehlike ile karşılaşılmaz. Ancak yıldırım çarpması veya iş kazaları potansiyel farkın fazla olduğu durumlarda meydana gelebilir ve bu da büyük tehlikeler oluşturur.

Yıldırım, Zeus’un öfkesi değil statik elektriğin sonucudur.

Ulaş Utku Bozdoğan: Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden? 3

Doğal statiği yıldırımda görebiliriz. Fırtınalı havalarda, su damlacıklarının ve buz kristallerinin birbiri ile çarpışması statik elektriği oluşturur. Alt kısmı negatif, üst kısmı pozitif yüklü olan bulut, aşağıya çekilir ve statik elektrik yüklerinin boşalması neticesinde yıldırım açığa çıkar. Buluttaki yüksek voltajın toprağa boşalması sırasında da yaklaşık 30 bin amper akım aktarılır.

Yaklaşık 30 milisaniyede seyahat eden yıldırımdan, Road Runner olsanız bile kaçamazsınız.

Yıldırımdan kaçmak imkânsız gibi görünse de iyi bir haberimiz var ki o da yıldırımın düşmeden önce uyarılarda bulunup korunmamız için zaman tanımasıdır. İçeriğimize de konu olan saçların diken diken olma durumu yıldırımın “geliyorum” deme yollarından biridir.

Çatırtı veya vızıltı gibi sesler duyuyorsanız ya da deriniz sızlıyorsa yıldırımın geldiğini anlayabilirsiniz. Ayrıca garip gelse de ağzınızda metalik bir tat hissedebilirsiniz. Klor kokusuna benzeyen ozon kokusu almak, başınızın dönmeye başlaması da yıldırımın yakın olduğuna işarettir.

Işıktan daha hızlı değilsek yıldırımdan nasıl korunacağız?

Açık arazide ve denizde olmak, tarlada ağır iş makineleri kullanmak, telefonla konuşmak ve elektrikli aletleri tamir etmeye çalışmak yıldırım çarpma riskinin en yüksek olduğu şeylerdir. Diyelim ki saçınız kabardı veya diğer belirtilerden birini yaşadınız anda “Yıldırımdan korunmak için ne yapmamız gerekiyor?” diyorsanız işte cevapları:

  • Hemen bir binaya veya araca girin. Sığınacak yeriniz yoksa da yere çöküp kapanın ama asla yere uzanmayın. Ayaklarınızı birleştirin, parmak ucunda durun ve kafanızı dizlerinizin arasına kapatın. Amacınız en az şekilde yer kaplamak olmalı.
  • Ağaçlardan uzak durun. Eğer ormanda iseniz de tek başına bir ağacın altına girmek yerine alçak ağaç kümeleri arasındaki boşluklara veya yere en yakın ağacın altına sığının.
  • Metal veya elektrik üretebilen herhangi bir cisme temas etmeyin.
  • Kalabalıksanız herkesle aranıza en az 1,5 metre mesafe koyun.
  • Evde iseniz pencere ve kapıları kapatın.
  • Soba, radyatör, şömine, metal boru, lavabo, prize takılı aletler ve kablolu telefonlardan uzaklaşın.
  • Bulaşık yıkamayın ve duş almayın.
  • “İpte çamaşırım vardı, yağmur bastırmadan alayım.” demeyin ve çamaşır ipinden uzak durun.
  • Araç içerisindeyseniz de bir yere kıpırdamayın ve araçtan çıkmayın. Ancak metal çerçevenin vücudunuza temas etmemesine özen gösterin.

Birçok konuda olduğu gibi yıldırım çarpmasında da yanlış bilinenler var.

Ulaş Utku Bozdoğan: Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden? 5

Lastik tabanlı ayakkabının yıldırım çarpmasından koruyacağını okumuş veya duymuş olabilirsiniz. Ancak bunun hiçbir faydası olmadığını bilmelisiniz. Ayrıca aynı noktaya iki kere yıldırım düşmeyeceği konusunda da yaygın bir inanış var. Üzgünüz ama buna güvenmememiz gerektiğini söylemek zorundayız. Aynı noktaya iki kere yıldırım düştüğünü gösteren pek çok olay mevcut.

Yıldırımla buluşma şansımız kırmızı kar kadar uzak mı?

Ulaş Utku Bozdoğan: Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden? 7

Yıldırımın gelip size çarpma olasılığı yaklaşık 600 binde 1’dir. Yaşadığınız süre boyunca en az 1 yıldırım düşme olasılığı ise 3 binde 1’dir. Tabii ki bu ihtimaller bulunduğunuz ortama göre değişebilir. Yıldırım çarpan kişilere bakıldığında %10’nu ölümle sonuçlanır, %70’inde ise uzun süreli hasarlar görülür. Türkiye’de ise yıldırım çarpması sonucu 1 yılda ölüm sayısı yaklaşık 90’dır.

Ulaş Utku Bozdoğan: Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden? 9

Hasarlar bununla da sınırlı olmayabilir. 1975 yılında Kaliforniya’nın Sierra Nevada bölgesindeki Moro Kayası’na bir grup arkadaş tırmanış gerçekleştirirken iki kız kardeşin saçları diken diken oluyor. Yıldırım çarpması sonucu bayılanlar olsa da kız kardeşler evlerine dönüyor ancak olaydan sonra depresyona giriyorlar ve intihar ediyorlar. Tabii ki bunun yıldırımla bir bağlantısı olup olmadığını bilmiyoruz. Bilim insanları üzerine araştırma yapmaya devam ediyor.

Yıldırım çarpması her zaman ölümle sonuçlanmasa da ciddi hasarlar bırakabilir.

Ulaş Utku Bozdoğan: Dışarıdayken Saçlarınız Bir Anda Bu Şekilde Elektriklenirse Oradan Kaçmanızda Fayda Var! Peki Neden? 11

Araştırmalar sonucunda bazı klinik bulgular yıldırım çarpmasının organları etkilediğini gösteriyor. Şuur kaybı veya değişiklikleri, olay anını hatırlamama, beyin ödemi, felç, solunum durması, uyuşukluklar olabilir. Ciddi derecede yanıklar, kompartman sendromu, kemik kırıkları, böbrek yetmezliği, katarakt gibi bazı göz kusurları, işitme kaybı, kişilik değişiklikleri ve konuşma kaybı gibi birçok rahatsızlıklar da gözlenebilir.

Yıldırım çarpmasını her detayına kadar inceledik ve başımıza gelebilecek ciddi durumları gördükten sonra özellikle açık alanlarda daha dikkatli olmanızı ve koşarak en uygun yere kaçabilmenizi dileriz.

Kaynaklar: National Weather Service, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, Türk Kardiyoloji Derneği, Türk Nöroloji Dergisi

Kaynak:  Webtekno

Avatar Of Ulaş Utku Bozdoğan
Ulaş Utku Bozdoğan
Teknoloji alanındaki güncel gelişmeleri titizlikle takip edip bu konuda derinlemesine analizler sunan bir yazar. bilgi teknolojileri, yapay zeka, mobil teknolojiler ve dijital trendler gibi konularda geniş bir bilgi birikimine sahip. Teknolojinin hızla değişen dünyasındaki yenilikleri sade ve anlaşılır bir dille aktarma çalışır. Teknolojinin getirdiği dönüşümleri yakından izleyen ve bu konudaki görüşlerini etkileyici bir şekilde paylaşan Ulaş Utku Bozdoğan, teknoloji haberleri alanında önemli bir ses haline gelir :)
RELATED ARTICLES

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Trend Yazılar

Son Yorumlar